دگرباوران

 

از «پس گرفتن نوبل» تا حذف صداهای مخالف؛ 

چرا این نامه را چاپ نکردیم؟

چرا خبرنامه گویا، نامهٔ ۳۲۰ امضایی علیه شیرین عبادی را منتشر نخواهد کرد

در ۲۴ ساعت گذشته نامه‌ای سرگشاده با بیش از ۳۲۰ امضا از سوی شماری از افراد شناخته‌شده در داخل و خارج از کشور برای انتشار به دست تحریریهٔ «خبرنامهٔ گویا» رسید که در آن از کمیتهٔ نوبل خواسته شده بود «اعتبار معنوی جایزهٔ صلح نوبل از شیرین عبادی پس گرفته شود». همین عنوان به‌اندازهٔ کافی پرسش‌برانگیز بود؛ نه فقط به این دلیل که چنین درخواستی از نظر حقوقی معنایی ندارد، بلکه چون ادبیات نامه بیشتر به یک بیانیهٔ سیاسی جناحی شباهت داشت تا یک نقد حقوق بشری.>>>>>>

ما از انتشار نقد تند ابایی نداریم، اما میان نقد و متنی که هدفش حذف نمادین یک صدا از عرصهٔ عمومی است تفاوت وجود دارد. وقتی محور نامه نه بررسی عملکرد یک فعال، بلکه درخواست سلب اعتبار بین‌المللی از اوست، طبیعی است که رسانه با احتیاط بیشتری برخورد کند. به‌ویژه وقتی نتیجهٔ آن حمله به چهره‌ای است که سال‌ها نماد مبارزهٔ حقوق بشری بوده است.

ترکیب امضاکنندگان نیز قابل توجه بود؛ مجموعه‌ای از اصلاح‌طلبان سابق، چپ‌ها، ملی‌مذهبی‌ها، دانشگاهیان و فعالان مدنی که با وجود اختلاف‌های جدی فکری، در این نامه در کنار هم قرار گرفته‌اند. به نظر می‌رسد زمان‌بندی نامه بی‌ارتباط با تحولات اخیر در میان مخالفان جمهوری اسلامی نباشد، به‌ویژه همکاری علنی میان شیرین عبادی و رضا پهلوی که از سوی برخی از همین طیف‌ها به‌عنوان نشانه‌ای از همسویی با فشار خارجی یا مداخلهٔ بیرونی تلقی شده است.

تجربهٔ تاریخ معاصر ایران نشان داده که در لحظات بحرانی، ائتلاف‌های غیرمنتظره شکل می‌گیرد؛ چه امروز که همکاری اخیر میان شیرین عبادی و رضا پهلوی بهانهٔ اعتراض و واکنش تند برخی از همین امضاکنندگان شده است، و چه پیش از انقلاب ۱۳۵۷ که نیروهای کاملاً ناهمگون برای مخالفت با حکومت محمدرضا پهلوی در کنار یکدیگر قرار گرفتند. قابل توجه آنکه شمار قابل‌توجهی از امضاکنندگان این نامه خود از نسل یا از جریان‌هایی هستند که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم در همان ائتلاف‌های پیش از "انقلاب اسلامی خمینی" حضور داشتند.

تصمیم ما برای منتشر نکردن این نامه به معنای دفاع از هیچ فرد خاصی نیست. رسانهٔ مستقل وظیفه ندارد از اشخاص دفاع کند؛ وظیفهٔ آن دفاع از امکان گفت‌وگو است. متنی که به‌جای گفت‌وگو، به حذف نمادین می‌انجامد، لزوماً متنی نیست که انتشارش به روشن‌تر شدن فضای فکری کمک کند.

به همین دلیل، ما ترجیح دادیم به‌جای انتشار نامه، دربارهٔ خودِ پدیدهٔ آن بنویسیم. گاهی توضیح دادنِ اینکه چرا چیزی منتشر نمی‌شود، از انتشار خودِ آن مهم‌تر است.